عبد الحي الكتاني ( مترجم : عليرضا ذكاوتى قراگزلو )

13

نظام الحكومة النبوة المسمى التراتيب الادارية ( نظام ادارى مسلمانان در صدر اسلام ) ( فارسي )

كتانى هم بيش از نسخه‌هاى خطى از آنها بهره برده ، آشنايى نخواهد داشت . علاوه بر اينكه برخى از اين آثار در حوزه‌هاى علمى - دينى مغرب عربى ، شهرت داشته و در نواحى شرق شناخته شده نبوده و تاكنون نيز ناآشناست . نكته‌اى كه بايد بدان توجه نمود آن است كه سيره‌نويسى در قرن هفتم بيشتر به صورت موضوعى درآمد . به همين دليل ، مؤلفان تا حد امكان ، تلاش مىكردند نصوص را در قالب موضوعات متنوع دسته‌بندى كنند . اين امر ، زمينه را براى پرداختن به حوزه سياست و حكومت و اداره در ميان نصوص وارد شده ، فراهم كرد . اين روش تا قرن يازدهم ادامه يافت كه برخى از آثارى كه كتانى از آنها بهره برده ، از اين قبيل است . در واقع يكى از مهم‌ترين آنها مبناى تأليف كتاب نظام الحكومة النبوية المسمى التراتيب الادارية شده است كه شرح آن خواهد آمد . كتانى پس از شرح كتابهاى حديثى و شروح آنها و نيز آثار موجود در سيره نبوى ، كه در اين كتاب از آنها بهره برده است ، شرحى از كتابهاى طبقات و تراجم به دست مىدهد كه در رأس آنها كتاب بىمانند طبقات ابن سعد است . به همين قياس ، از ديگر آثارى كه درباره صحابه نوشته شده ياد كرده است ، كه اين فهرست ، گرچه قديمى است ، اما همچنان بحثى كتاب‌شناسانه و جالب در اين زمينه است . در واقع فهرستى كه وى از منابع خود به دست داده بسيار طولانى است . اما كتابى كه مبناى اصلى تأليف كتاب كتّانى شده ، كتابى است از ابو الحسن على بن محمد ، معروف به خزاعى تلمسانى ( م 789 ق ) به نام تخريج الدلالات السمعية على ما كان فى عهد رسول اللّه ( ص ) من الحرف و الصنائع و العمالات الشرعية . اين كتاب در زمان نگارش التراتيب هنوز چاپ نشده و نسخه خطى آن در اختيار كتانى بوده است . كتاب ياد شده را وزارت اوقاف مصر بعدها در سال 1995 م انتشار داد . كتانى مىگويد : بيشترين اعتماد من در تأليف اين اثر ، بر همين كتاب است . من تلاش كردم آن را مبنا قرار داده و مطالبى را كه يافته‌ام بر آن ضميمه كنم . وى تأكيد مىكند كه كتاب تخريج الدلالات السمعية ، اثرى بىمانند است كه من سالها به دنبال آن بودم ، تا آنكه در سال 1331 ق در كتابخانه الزاهره تونس نسخه آن را به دست آوردم و با ديدن آن ، بر شگفتى من افزوده شد . كتانى به دنبال آن شرحى از اين كتاب و نيز گزارشى تفصيلى از زندگى مؤلف آن به دست داده و شرح حال كاملى براى او نوشته است .